bluewave : book reviews
2011

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

η Ελινόιλ στην χώρα των θαυμάτων: μερικά παραδείγματα προς αποφυγήν
κριτική βιβλίου του Ζήνου Βογιατζή

Κάνουμε για πρώτη φορά στις σελίδες αυτές, την παρουσίαση ενός ελληνικού επιχειρηματικού βιβλίου του Χάρη Κυνηγού, για πολλές δεκαετίες επικεφαλής της Ελινόιλ. Βλέπουμε αλλού το εξαιρετικά σωστό και αποτελεσματικό μάνατζμεντ της επιχείρησης αυτής. Εδώ βλέπουμε ορισμένα κουσούρια που όμως δεν αφαιρούν τίποτα από το σωστό μάνατζμεντ της επιχείρησης (ο ισολογισμός της στον τομέα αυτό είναι υπέρ το δέον πλεονασματικός) και ούτε είναι αποκλειστικά στην Ελινόιλ. Τα σχολιάζω γιατί κατά την γνώμη μου αφορούν την ελληνική επιχείρηση γενικότερα.

Σαν μυθιστόρημα
50 χρόνια ζωής με την ΕΛΙΝΟΙΛ
Χάρης Π. Κυνηγός
Ερμής 2011


Σε κάποια φάση της πορείας της Ελινόιλ την δεκαετία του '70 ο Κυνηγός ανακαλύπτει το λεγόμενο management by objective (ΜΒΟ). Είναι μια εφεύρεση του μεγάλου δάσκαλου και πατέρα του μάνατζμεντ Peter Drucker, από την δεκαετία του '50. Ο τρόπος αυτός μάνατζμεντ βασίζεται σε κάποια συναινετική υιοθέτηση στόχων και του τι χρειάζεται να κάνει η επιχείρηση για να τους επιτύχει. Έχω κριτικάρει πολλές φορές αυτήν την νοοτροπία του να ανακαλύπτει κανείς κάποια μόδα και να την βάζει "καπέλο" σε κάτι που είναι ήδη επιτυχημένο και σωστό. Πριν από κάμποσα χρόνια όλοι τρέχανε να βγάλουν πιστοποιητικό ποιότητας. Δεν ξέρω αν κάτι τέτοιο δίνει κάποια πατίνα σοβαρότερου μάνατζμεντ. Εκείνο που ξέρω είναι ότι το ΜΒΟ έχει κριτικαριστεί από πολλές πλευρές και για πολλούς λόγους. Βασικός είναι το ότι δίνει μεγάλη σημασία στους στόχους και στην επίτευξη τους αλλά όχι στο πως, που πολλές φορές καταντάει να αγιάζει όλα τα μέσα, που έχει εδώ σημασία. Το άλλο είναι ότι οι στόχοι συχνά γίνονται αυτοσκοπός. Ο άλλος μεγάλος δάσκαλος του μάνατζμεντ D. Edwards Deming ήταν από τους μεγάλους επικριτές του ΜΒΟ και στα περίφημα 14 σημεία του (14 points of management) έχει προτείνει την εξάλειψη τους και την αντικατάσταση τους με πρωτοβουλία (leadership), δηλ. υποστηρίζει ότι στελέχη που ξέρουν καλά την επιχείρηση μπορούν να την κατευθύνουν σωστά χωρίς το κίνητρο των στόχων, αυτό ακριβώς που είχε πάντα η Ελινόιλ. Ο ίδιος ο Drucker συμβουλεύει ότι το ΜΒΟ πρέπει να προσαρμόζεται στις συνθήκες μιας επιχείρησης. Δεν μαθαίνουμε αν και πως προσαρμόσθηκε το ΜΒΟ στα της Ελινόιλ και τι επίδραση είχε σε μια επιχείρηση για την οποία μάλλον δεν ταίριαζε. Θα ήταν άκρως ενημερωτικό να μάθουμε πχ αν υπήρξαν περιπτώσεις που ορισμένες από τις αξίες της Ελινόιλ ήρθαν σε σύγκρουση με την επιδίωξη στόχων. Εν πάση περιπτώσει οι διάφορες μόδες μάνατζμεντ καλό είναι να περνάνε από πολλά κόσκινα πριν εφαρμοστούν. Μόδες πάνε κι έρχονται αλλά το σωστό μάνατζμεντ που έχει βγει οργανικά μέσα από σωστή επιχειρηματική δράση είναι μόνιμο και δεν χρειάζεται βελτιώσεις.

Σε κάποιο άλλο σημείο κάποιος φιρμάτος σύμβουλος προσλαμβάνεται για να καταγράψει προσωπικό και ρόλους στην εταιρία. Έχουμε ήδη μάθει ότι ο Κυνηγός αποφεύγει να επεκτείνει την ομάδα γιατί φοβάται ότι οι δεσμοί της θα χαλαρώσουν, η ομαδική δουλειά μπορεί να υποφέρει. Όλοι ξέρουν ο ένας τον άλλο προσωπικά, δουλεύουν συντονισμένα και αρμονικά. Μα τότε γιατί χρειάζεται η καταγραφή αυτή τίτλων και η περιγραφή ρόλων? Χρειαζόταν η καταγραφή αυτή ή μήπως ήταν ένα πράγμα που έπρεπε να είχε στις περγαμηνές της η Ελινόιλ? Βοήθησε σε τίποτα, βελτίωσε τίποτα; Δεν μαθαίνουμε, αλλά πολύ το αμφιβάλλω. Πάντως να προσθέσω εδώ ότι το θέμα αυτό αναγνωρίζεται και αντιμετωπίζεται εντελώς ευρηματικά από την Method στο βιβλίο των συνιδρυτών της. Καταλαβαίνουν ότι όσο μεγαλώνει η επιχείρηση πρέπει να μεγαλώσει και η ομάδα, και οι στενοί, προσωπικοί δεσμοί πρέπει και μπορούν να ενισχύονται.

Έχουμε δει σε άλλες ενημερώσεις το θέμα της διαφοροποίησης δραστηριοτήτων, τις θυγατρικές, τους ομίλους κλπ που είχαν γίνει μόδα στην Ελλάδα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η Ελινόιλ αποφασίζει να δραστηριοποιηθεί στις κατασκευές σε κάποιο σημείο με μια θυγατρική. Δεν κατάλαβα το γιατί και δεν ξέρω τι πόρους, προσπάθεια και περισπασμό απαίτησε και τι δημιούργησε για την Ελινόιλ η ανάμιξη στις κατασκευές, ένα κυκλικό κλάδο εντελώς ασυναφή με τις δραστηριότητες της. Δεν κατάλαβα επίσης γιατί χρειάστηκε μια άλλη θυγατρική στα βιοκαύσιμα. Πάντως δεν μαθαίνουμε αν οι θυγατρικές αυτές έχουν τα ίδια προσόντα μάνατζμεντ όπως η μητρική. Βοήθησε το όνομα της μητρικής τις θυγατρικές; Έβλαψαν οι θυγατρικές την μητρική;

Το θέμα της διαδοχής του Κυνηγού είναι παράδειγμα προς αποφυγήν. Το θέμα αυτό είναι πάντα σοβαρό σε μια οικογενειακή επιχείρηση και ακόμα σοβαρότερο όταν ο διάδοχος πρέπει να αντικαταστήσει ένα στέλεχος που έχει αφήσει την προσωπική σφραγίδα του στην εταιρία. Ο Κυνηγός προσωπικά επιλέγει για διάδοχο του τον γιο ενός από τους τρεις συνιδρυτές, ένα καθόλα ικανό και μορφωμένο άτομο. Αλλά στην πορεία ανακαλύπτει ορισμένες ελλείψεις του. Όπως πχ το ότι βλέπει τα πάντα μαύρα-άσπρα και όχι αποχρώσεις γκρίζου. Ή ότι είναι προσηλωμένος στις αξίες του και αρνείται να βάλει νερό στο κρασί του. Όλα αυτά εμένα μου φαίνονται λίγο χλωμά, ιδίως όταν προέρχονται από κάποιον που έδρασε για 50 χρόνια με βάση τις αρχές του και για τις οποίες γράφει εκτεταμένα στο βιβλίο του. Ή το ότι ένα μορφωμένο και έξυπνο άτομο δεν μπορεί να δει τις αποχρώσεις του γκρίζου. Ίσως ο Κυνηγός προσπάθησε να διαλέξει κάποιον κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση, είναι εντελώς ανθρώπινο, αλλά λάθος (βλ. την συμβουλή του πρώην επικεφαλής της Visa στο θέμα αυτό). Και έχοντας την ανησυχία ότι ο διάδοχος δεν θα τα πάει τόσο καλά όσο ο ίδιος τον αντικαθιστά με μια πεντάδα στελεχών. Αλλά αργότερα ο διάδοχος τοποθετείται επικεφαλής μιας θυγατρικής της Ελινόιλ, η οποία μάλιστα βρίσκεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το μέλλον του κλάδου! Δεν κατάλαβα γιατί ο πρώην διάδοχος ήταν ο καταλληλότερος εκεί. Ο Peter Drucker, που είχε μελετήσει την οικογενειακή επιχείρηση, είχε γράψει ότι η διαδοχή πρέπει πάντα να ανατίθεται σε κάποιο ουδέτερο μέρος με επιχειρηματικές γνώσεις που δεν είναι ούτε μέρος της επιχείρησης ούτε μέλος της οικογένειας, και όλα τα σχετικά πρέπει να έχουν κανονισθεί πολύ πριν η διαδοχή είναι επί θύραις. Στο βιβλίο βλέπουμε πεντακάθαρα το γιατί.

Όσον αφορά την εισαγωγή της Ελινόιλ στο χρηματιστήριο, το έχω πει πολλές φορές ότι το χρηματιστήριο είναι πηγή χρηματοδότησης, όχι εύσημο ή ένσημο ή περγαμηνή που πρέπει να συλλέξει κανείς καθώς μεγαλώνει. Μπαίνουμε στο χρηματιστήριο δεν σημαίνει ότι είμαστε φτασμένοι αλλά ότι βάλαμε συνεταίρο με τις δικές του απαιτήσεις. Δεν κατάλαβα ποτέ γιατί η Ελινόιλ μπήκε στο χρηματιστήριο, ιδιαίτερα μάλιστα όταν μόλις είχε λύσει το χρηματοοικονομικό της πρόβλημα με ένα στρατηγικό επενδυτή με χρηματοδότηση εν λευκώ και ο οποίος μάλιστα ήταν η επιχειρηματική αδελφή ψυχή του Κυνηγού. Και όμως ο Κυνηγός, μετά από έναν περιττό λίβελο κατά των αγορών που καλύπτει ένα ολόκληρο κεφάλαιο, ρίχνει και μια ομοβροντία κατά του ελληνικού χρηματιστηρίου στο τέλος, για το ότι ενδιαφέρεται για βραχυπρόθεσμα θεαματικά αποτελέσματα και μόνο. Αφήνω προς το παρόν στην άκρη το ότι η πορεία της Ελινόιλ είναι μια σειρά από θεαματικά αποτελέσματα. Είναι απόλυτα κατανοητό κάποιος που επιχειρεί μια ζωή με μακροπρόθεσμη προοπτική, δημιουργώντας κάτι πιο μόνιμο να έχει πρόβλημα με το επιπόλαιο, το επιφανειακό, το εφήμερο. Αλλά γιατί περίμενε το μπάχαλο που τόσο καλά περιγράφει στο βιβλίο του να είχε ένα σοβαρό χρηματιστήριο; Και πείτε ότι θέλετε για τις αγορές, αλλά δεν παραπλάνησαν ποτέ κανέναν ως προς το τι κάνουν: μεγιστοποιούν κέρδη βραχυπρόθεσμα, και βραχυπρόθεσμα τις μέρες αυτές μπορεί να σημαίνει μερικά λεπτά της ώρας. Επίσης δεν ξέρω τι μηνύματα πήρε το χρηματιστήριο όταν η εισαγωγή γίνεται λίγο μετά την εμφάνιση του στρατηγικού επενδυτή (προσπαθεί ίσως να βρει διέξοδο;) ή ότι υπάρχει μια πεντάδα διαδόχων (και ίσως πέντε μελλοντικές πορείες; απουσία ενός καλού ηγέτη;) Ο Κυνηγός κλείνει το βιβλίο με το θέμα του χρηματιστηρίου και φαίνεται να είναι λίγο μελαγχολικός για το ότι το χρηματιστήριο δεν εκτιμά την δουλειά μιας ολόκληρης ζωής και ότι οι συνθήκες έχουν πλέον αλλάξει. Ελπίζω να μην υπονοεί ότι η Ελινόιλ πρέπει να συμμορφωθεί προς τα υποδείξεις του ελληνικού χρηματιστηρίου. 

[book reviews 2011]


- η Ελινόιλ στην χώρα των θαυμάτων:
θαυμαστή πορεία με θαυμαστό μάνατζμεντ
- η Ελινόιλ στην χώρα των θαυμάτων: το μάνατζμεντ και η εξέλιξη της Ελινόιλ

 

.

Each with his weapons     Odysseus Elytis

© alexander consulting     management at its best