11.2015

bluewave : strategy

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

holacracy: χρήσιμη από πολλές απόψεις

Η holacracy είναι ένα νέο σύστημα οργάνωσης και μάνατζμεντ με βασικό χαρακτηριστικό την ευελιξία και την αποκέντρωση στην λήψη αποφάσεων που επιτρέπει στην επιχείρηση να αντιδρά γρήγορα στις εξελίξεις και να καινοτομεί συνεχώς. Το σύστημα αυτό έχει εφαρμοστεί κυρίως από μικρομεσαίες επιχειρήσεις τα τελευταία χρόνια. Η πιο γνωστή εφαρμογή σε μεγάλη επιχείρηση είναι η πλήρης υιοθέτηση της από την Zappos, την γνωστή διαδικτυακή επιχείρηση υποδημάτων με ετήσιο τζίρο πάνω από 2 δισ. δολ και πάνω από 1.500 εργαζόμενους. Η υιοθέτηση αυτή έχει κάπως καθυστερήσει και έχει αποσπάσει την προσοχή των εργαζομένων της. Έχει έτσι αναλυθεί κατά κόρον, ιδιαίτερα όταν κάπου 14% του προσωπικού της παραιτήθηκε γιατί δεν ενδιαφερόταν να συμμετάσχει στο νέο σχήμα. Ένα βασικό πρόβλημα με την holacracy είναι ότι για πολλούς δεν είναι ξεκάθαρο τι είναι και τι δεν είναι και έτσι δημιουργεί πολλές παρανοήσεις. Από την άλλη ο ίδιος ο δημιουργός του νέου συστήματος δέχεται το ότι η υιοθέτηση του δεν είναι απαραίτητο να είναι πλήρης σε μια επιχείρηση. Όλα αυτά έχουν φέρει στην επιφάνεια πολλές πρακτικές και σχόλια σχετικά με το νέο σύστημα.

Σε ένα εκτενές άρθρο του Forbes της 23.5.2015 σχετικά με την πορεία της holacracy στην Zappos και με αφορμή τις καθυστερήσεις, εκφράζονται απορίες για το αν υπάρχει ιεραρχία ή όχι (υπάρχει και μάλιστα ξεκάθαρη, αλλά δεν σημαίνει αφεντικά) και το αν όντως υπάρχει αποκέντρωση στην λήψη αποφάσεων προς τα κάτω όταν υπάρχει ακόμα ο ρόλος του CEO (ο οποίος μάλιστα στην περίπτωση αυτή έχει πλήρη έλεγχο της όλης διαδικασίας). Είναι θετικό ότι οι εργαζόμενοι ενθαρρύνονται να επιλύουν δημιουργικά και δημοκρατικά οποιεσδήποτε διαφορές και προβλήματα αλλά ταυτόχρονα πρέπει να χρησιμοποιούν την ιδιόμορφη γλώσσα της holacracy, που μπορεί να οδηγήσει σε ομοιομορφία σκέψης (groupthink). Aπό την άλλη, το μεγάλο πλεονέκτημα της holacracy είναι ότι η επίλυση προβλημάτων δεν γίνεται μέσα από μια δύσκαμπτη ιεραρχική δομή αλλά μέσα από δημοκρατικές και ευέλικτες διαδικασίες δομής.

Το περιοδικό Fast Company γράφει τακτικά από το 2012 για την Medium, μια νέα αμερικανική επιχείρηση που συνδυάζει κοινωνικά μέσα και δημοσίευση κειμένων στο διαδίκτυο που σχεδόν από την αρχή οργανώθηκε με βάση την holacracy. Στις 30.3.2015 έγραφε ότι και στην περίπτωση αυτή υπάρχουν προβλήματα και το σύστημα δεν είναι ακόμα πλήρες παρά το ότι άρχισε με καμιά εικοσαριά εργαζόμενους μόνο. Αν και τυπικά η Medium δεν έχει μάνατζερ και τίτλους έχει επικεφαλής κύκλων αλλά οι αποφάσεις, σε αντίθεση με μια κλασική ιεραρχία, δεν είναι αποκλειστική υπόθεση τους αλλά υπόθεση όλων. Το προσωπικό δεν καταλαβαίνει καλά το σύστημα και χρησιμοποιούν χρόνο από την δουλειά τους για την εφαρμογή του. Όπως και η Zappos, η Medium προσπαθεί να κρατήσει εργαζόμενους που αισθάνονται άνετα σε ένα τέτοιο σύστημα. Η περίπτωση της είναι ενδιαφέρουσα γιατί θα δείξει κατά πόσον ένα start-up με το σύστημα αυτό μπορεί να διατηρήσει τα βασικά χαρακτηριστικά της καινοτομίας και ταχύτητας λήψης αποφάσεων καθώς αναπτύσσεται. Προς το παρόν είναι ενδιαφέρουσα γιατί εφαρμόζει το σύστημα ενώ δεν είναι επικερδής.

Ο Georges Romme στην διαδικτυακή έκδοση του Harvard Business Review της 10.9.2015 σε ένα άρθρο του με τίτλο "The Big Minconceptions Holding Holacracy Back" προσθέτει τις δικές του παρατηρήσεις για τις παρανοήσεις σχετικά με την holacracy. Βλέπει δύο πηγές παρανοήσεων. Πρώτον, το ότι έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ στο μάνατζμεντ την ιδέα μερικών στελεχών στην κορυφή να αποφασίζουν για τα πάντα που οποιαδήποτε απόκλιση είναι σχεδόν αδιανόητη. Και δεύτερον, υπάρχει έλλειψη σχετικών γνώσεων καθώς η holacracy έχει μέχρι τώρα περιορισμένη εφαρμογή σε μικρομεσαίες κυρίως επιχειρήσεις. Έτσι είναι απαραίτητο να ξεπεραστούν οι οποιεσδήποτε παρανοήσεις για να έχει ευρύτερη εφαρμογή το σύστημα.

Η βασική παρανόηση που βλέπει ο Romme, αλλά και άλλοι, είναι το ότι η ιεραρχία καταργείται. Η απουσία ιεραρχίας δηλ. η απουσία ρόλων και ευθυνών δεν είναι ποτέ αποτελεσματική για μια επιχείρηση και δεν είναι κάτι που αρέσει σε κανένα. Holacracy όμως δεν σημαίνει απουσία ιεραρχίας. Στην holacracy η αυτοοργάνωση συνυπάρχει με κάποια ξεκάθαρη ιεραρχία και την συμπληρώνει. Αυτοργάνωση και ιεραρχία δεν είναι συγκρουόμενες έννοιες. Η ιεραρχία αυτή ξεπηδάει από τους εργαζόμενους που καθορίζουν ρόλους και ευθύνες μέσα από τους κύκλους της holacracy και τους συνδέσμους μεταξύ τους. Ο κάθε εργαζόμενος έχει την δική του φωνή και συμμετοχή ώστε ιδέες και αποφάσεις να προέρχονται από αυτούς που κάνουν την δουλειά και όχι από κάποια γραφείο στην κορυφή.

Μια άλλη παρανόηση είναι ότι όταν η holacracy υιοθετηθεί οποιαδήποτε εκτέλεση της εφαρμογής της είναι αποδεκτή. Η διαδικασία της εκτέλεσης όμως πρέπει και αυτή να έχει τα ίδια στοιχεία της holacracy, τις ίδιες δημοκρατικές διαδικασίες. Δεν μπορεί να προέλθει με τσιτάτα από την κορυφή (που ειρωνικά είναι κάτι που έγινε με την υιοθέτηση από την Zappos). Ο ρυθμός της υιοθέτησης είναι επίσης κρίσιμος και πρέπει να αφήνεται και αυτός στους εργαζόμενους. Τέλος, ο Romme πιστεύει ότι η holacracy αποτυγχάνει συνήθως γιατί η ηγεσία της επιχείρησης (βολικά) θεωρεί ότι ναι μεν το μάνατζμεντ και η λήψη αποφάσεων αποκεντρώνεται αλλά αυτό δεν αφορά την ίδια. Πιστεύει, λανθασμένα, ότι ο ρόλος της είναι ο ίδιος όπως πριν χωρίς να αντιλαμβάνεται την βασική αναδιανομή λήψης αποφάσεων σε όλη την επιχείρηση.

Ο Greg Satell σε ένα άρθρο του στην διαδικτυακή έκδοση του Harvard Business Review της 28.8.2015 με τίτλο "You Don't Need To Adopt Holacracy To Get Some of Its Benefits" βλέπει το θέμα από μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα σκοπιά, το πώς μπορεί κανείς να ωφεληθεί από πολλά στοιχεία της holacracy χωρίς να την υιοθετήσει. Ο Satell αρχίζει με το παράδειγμα του Alfred Sloan που οργάνωσε την General Motors σαν κάποιο στρατιωτικό οργανισμό: χωρισμένη σε τμήματα (μάρκετινγκ, παραγωγή κλπ) με κάποιον επικεφαλής για κάθε τμήμα που υπαγόταν στον CEO, με αποφάσεις από πάνω προς τα κάτω, και με μια ιεραρχία με τίτλους, ρόλους, και ευθύνες για κάθε θέση. Το πρόβλημα με τις γραφειοκρατίες αυτές δεν είναι ότι είναι ακατάλληλες για επιχειρήσεις αλλά η απελπιστική βραδύτητα στην λήψη και εκτέλεση αποφάσεων όταν οι εξελίξεις κινούνται με μεγάλες ταχύτητες πλέον. Έτσι είναι χρήσιμο να ξέρει κανείς τι προβλήματα προσπαθεί να λύσει η holacracy και να προσπαθήσει να βρει λύσεις μέσα από τις υπάρχουσες δομές. Άλλωστε πολλά από τα στοιχεία αυτά, όπως πχ η αποκέντρωση αποφάσεων δεν είναι καινούργια, είναι επίσης πχ βασικά στο μάνατζμεντ Ολικής Ποιότητας.

Ένα πρόβλημα που βλέπει ο Satell σε πολλές επιχειρήσεις είναι το ότι η αποστολή της, δηλ. γιατί υπάρχει, τι προσπαθεί να κάνει και πώς, είναι αποκομμένη από τους εργαζόμενους, στους οποίους είναι συχνά εντελώς άγνωστη ή απόμακρη. Με την holacracy η αποστολή της επιχείρησης είναι στα χέρια των εργαζομένων. Έτσι, σε ό,τι αφορά την αποστολή, πολλές επιχειρήσεις αντί να υιοθετήσουν πλήρως την holacracy, μπορούν να δώσουν περισσότερες ευθύνες λήψης αποφάσεων σε εργαζόμενους και να τις μεταθέσουν προς τα κάτω ώστε η αποστολή της επιχείρησης να μην είναι υπόθεση μερικών. Η holacracy βοηθάει να έλθει η αποστολή στο επίκεντρο των σχετικών συζητήσεων αλλά και της οργανωτικής δομής και επιτρέπει να γίνεται πιο ξεκάθαρη, ιδιαίτερα σε επίπεδα που πολλές φορές η έννοια της είναι κάπως νεφελώδης.

Ένας άλλος τομέας που η holacracy μπορεί να βοηθήσει είναι η λειτουργία: κάθε επιχείρηση έχει κανόνες με βάση τους οποίους διεκπεραιώνονται όλες οι εργασίες της και που προσθέτουν μια αίσθηση προβλεψιμότητας. Αλλά πολλές φορές η πραγματικότητα αρνείται να συμμορφωθεί με τους κανόνες αυτούς που πρέπει να παρακάμπτονται ή να αναπροσαρμόζονται κατά περίπτωση. Αν όμως κάτι τέτοιο γίνεται συστηματικά, υπονομεύει τις προσπάθειες της επιχείρησης και την αξιπιστία της, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρεί. Η holacracy μπορεί να βοηθήσει δίνοντας στην επιχείρηση ευελιξία και μια αίσθηση του πώς η δουλειά μπορεί να γίνεται σωστά αλλά χωρίς ακαμψίες.

Ένας τρίτος τομέας που μπορεί να βοηθήσει η holacracy είναι το πώς πείθει κανείς με μια νέα ιδέα. Ένα από τα πλεονεκτήματα της είναι η ευελιξία και η γρήγορη αντίδραση στις εξελίξεις της αγοράς με την συμμετοχή όλων. Ένας λόγος που πολλές επιχειρήσεις ξεπερνιούνται από τις εξελίξεις είναι όχι το ότι δεν τις βλέπουν ή δεν τις ξέρουν, αλλά το ότι δεν βλέπουν τις προοπτικές τους. Η holacracy επιτρέπει σε μια επιχείρηση να δημιουργεί κάποια κουλτούρα προσαρμοστικότητας ώστε εργαζόμενοι με ιδέες, που βλέπουν κάπως μακρύτερα και κάτι έξω από τα συνηθισμένα να είναι καλοδεχούμενοι, να ξέρουν σε ποιους να απευθυνθούν, και να ξέρουν ότι οι προσπάθειες τους εκτιμούνται. Τέλος, η κλασική οργάνωση μιας επιχείρησης σε λειτουργικά τμήματα-σιλό είχε το βασικό μειονέκτημα ότι το καθένα έχει τις δικές του επιδιώξεις που μπορεί να μην συμπίπτουν με αυτές της επιχείρησης. Αλλά έχει και το πλεονέκτημα ότι το κάθε τμήμα αναπτύσσει μεγάλη εξειδίκευση που είναι χρήσιμη στην επιχείρηση. Ο συνδυασμός τους σε ένα βέλτιστο μίγμα είναι κρίσιμος και υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να επιτευχθεί (όπως πχ στο μάνατζμεντ της Ολικής Ποιότητας με οριζόντιες συνεργασίες). Η holacracy διευκολύνει την διαδικασία αυτή συνδυάζοντας ατομικότητα και ομαδικότητα.

Οι παλιοί τρόποι οργάνωσης και μάνατζμεντ, με ρίζες στην βιομηχανική επανάσταση και με έμφαση στο συγκεντρωτικό μάνατζμεντ, ολοένα και περισσότερο αποδεικνύονται λίγοι στις συνθήκες της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Η holacracy είναι μια λύση για συνθήκες που απαιτούν γρήγορα αντανακλαστικά, κάτι που είναι πολύ πιο εύκολο όταν όλοι οι εργαζόμενοι συμμετέχουν στις αποφάσεις. Η εφαρμογή της δεν είναι ούτε εύκολη ούτε φτηνή υπόθεση και το αν θα επικρατήσει και σε ποιο βαθμό είναι ακόμα άγνωστο. Αλλά είναι σίγουρο ότι η συζήτηση που έχει προκαλέσει σε συνδυασμό με την πρακτική από μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις είναι πολύ χρήσιμη καθώς θα διευκολύνει την ανεύρεση τρόπων οργάνωσης και μάνατζμεντ που να ταιριάζουν στο σύγχρονο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

[strategy 11.2015]

 

.

Nothing endures but change     Heraclitus

© alexander consulting     management at its best