06.2015

bluewave : book reviews

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

holacracy: ένας νέος τρόπος οργάνωσης και μάνατζμεντ
κριτική βιβλίου του Ζήνου Βογιατζή

Η δομή μιας επιχείρησης και οι κανόνες διακυβέρνησης της είναι πάντα κρίσιμα στοιχεία του μάνατζμεντ. Οποιαδήποτε κι αν είναι η οργάνωση μιας επιχείρησης, όταν αρχίσει να μεγαλώνει γίνεται πιο πολύπλοκη. Οι δομές γίνονται βαθύτερες και πλατύτερες και τα οργανογράμματα αρχίζουν να μοιάζουν με μακαρονάδες. Η επιχείρηση γίνεται πιο γραφειοκρατική και δύσκαμπτη, χάνει την επαφή με τον πελάτη, και παύει να καινοτομεί σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον που απαιτεί πλέον όλο και ταχύτερα αντανακλαστικά (είδαμε ένα αντίδοτο σε όλα αυτά, την τάση για διάσπαση πολλών μεγάλων επιχειρήσεων). Μια καινούργια πρόταση οργάνωσης και μάνατζμεντ φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε όλα αυτά.

Holacracy
The New Management System For A Rapidly Changing World
By Brian J. Robertson, Henry Holt, 2015


Το νέο σύστημα καλείται holacracy και πολύ συνοπτικά είναι ένα σύστημα επιχειρηματικής οργάνωσης και μάνατζμεντ με βασικά χαρακτηριστικά την συναίνεση και την πλήρως δημοκρατική λήψη αποφάσεων, αλλά που είναι ταυτόχρονα προσεκτικά δομημένη με ξεκάθαρους κανόνες. Βασίζεται σε επίπεδες δομές και όχι σε ιεραρχίες από πάνω προς τα κάτω, Οι αποφάσεις δεν κατεβαίνουν από την κορυφή αλλά λαμβάνονται τοπικά από ομάδες που αυτοοργανώνονται και αυτοδιαχειρίζονται. Σε αντίθεση με τις συμβατικές δομές επιτρέπει μεγάλη ευελιξία, διαφάνεια, και καινοτομία.

Ο όρος holacracy προέρχεται από την λέξη όλον (holon) και πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον Arthur Koestler στο βιβλίο του The Ghost In The Machine (1967), που θεωρείται ένας ύμνος στις ιεραρχίες. Στον πιο απλοϊκό ορισμό του, όλον είναι κάτι που είναι ταυτόχρονα ένα σύνολο και ένα αυτόνομο μέρος ενός συνόλου και εξαρτάται από άλλα παρόμοια σύνολα-μέρη. (Αφήνω τον όρο στα αγγλικά γιατί είμαι λιγάκι αλλεργικός σε ορισμένους όρους που αρχίζουν με "ολο" και γιατί ολοκρατία θυμίζει και λίγο οχλοκρατία.) Ο όρος και το σύστημα εφευρέθηκε από τον Brian J. Robertson, έναν επιχειρηματία λογισμικού που το πρωτοεφάρμοσε στην επιχείρηση του. Το νέο (που συνήθως στις περιπτώσεις αυτές συνοδεύεται και από την λέξη επαναστατικό) σύστημα μάνατζμεντ πρωτοπαρουσιάστηκε σε ένα άρθρο του το 2007. Ο Robertson έχει αφοσιωθεί πλέον στην διάδοση του συστήματος δημιουργώντας την holacracyOne, μια εταιρία που βοηθά επιχειρήσεις να το υιοθετήσουν επιτυχημένα με διάφορους τρόπους (συμβουλές, σεμινάρια κλπ). Ο Robertson έχει αποκτήσει πλέον τον τίτλο του θεωρητικού του μάνατζμεντ αν και η πορεία του κάθε άλλο θυμίζει τους γνωστούς θεωρητικούς, και έχει το βασικό πλεονέκτημα ότι είναι από τους πολύ λίγους που έχει άμεση πείρα με το σύστημα αυτό. Το βιβλίο αυτό είναι μια καλά οργανωμένη παρουσίαση της θεωρίας του και των εμπειριών του από την εφαρμογή της σε διάφορες επιχειρήσεις.

Το πρώτο μέρος του βιβλίου αφιερώνεται στην περιγραφή του συστήματος. Η holacracy έχει πολλές διαφορές με άλλα συστήματα. Στις πιο συμβατικές οργανωτικές επιχειρηματικές δομές υπάρχουν περιγραφές των καθηκόντων κάθε εργαζομένου που σπάνια αλλάζουν και είναι πάντα ξεπερασμένοι. Στην holacracy υπάρχουν ρόλοι που είναι πάντα ξεκάθαροι, που πηγάζουν από την αποστολή της επιχείρησης και είναι ανεξάρτητοι προσώπων και που ανανεώνονται συνεχώς όπως επιβάλλει η δραστηριότητα της επιχείρησης. Στις συμβατικές δομές οι αποφάσεις παίρνονται από προϊσταμένους (περιστασιακά και από εξουσιοδοτημένους υφισταμένους). Στην holacracy η εξουσία είναι διανεμημένη παντού και οι αποφάσεις παίρνονται τοπικά. Σε συμβατικά συστήματα η δομή σπάνια αλλάζει και αν αλλάζει είναι του τύπου άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα του αλλιώς. Στην holacracy η δομή αλλάζει συνεχώς και προσαρμόζεται μέσα από μικροαλλαγές και κάθε ομάδα αυτοοργανώνεται με βάση την αποστολή της και την αποστολή της επιχείρησης. Σε συμβατικά συστήματα αναπόφευκτα διαμορφώνονται κανόνες (και φέουδα) που βολεύουν κάποιους και που μπορεί να είναι έξω από τις επιδιώξεις της επιχείρησης ή τους τυπικούς κανόνες της. Στην holacracy υπάρχει πλήρης διαφάνεια για όλους και όλα, τα πάντα είναι ξεκάθαρα, τίποτα δεν εννοείται ή υπονοείται.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου ασχολείται με την holacracy στην πράξη. Τα πιο σημαντικά εδώ είναι οι κανόνες μάνατζμεντ και η λειτουργία της επιχείρησης. Βασικοί στην holacracy είναι οι κύκλοι. Η επιχείρηση στο σύνολο της είναι ο υπερκύκλος που περιέχει διαφόρους υποκύκλους. Το μάρκετινγκ για παράδειγμα είναι ένας τέτοιος κύκλος που μπορεί να περιέχει με την σειρά του διάφορους υποκύκλους, όπως πχ διαφήμιση, δημόσιες σχέσεις, διαδικτυακό μάρκετινγκ, κοινωνικά μέσα κλπ. που με την σειρά τους μπορεί να έχουν άλλους υποκύκλους. Κάθε κύκλος έχει ρόλους και ευθύνες που καθορίζονται με λεπτομέρειες και συνδέεται και συνεργάζεται, επίσης με βάση ξεκαθαρισμένους κανόνες, με άλλους κύκλους. Η holacracy έχει το δικό της λεπτομερές σύνταγμα, που καθορίζει από πού πηγάζει η εξουσία και πώς διαχέεται η λήψη αποφάσεων σε όλη την επιχείρηση. Είναι κεντρικό στην εφαρμογή του συστήματος και περιέχει 5 βασικά άρθρα σχετικά με τους ρόλους, τους κύκλους, την διακυβέρνηση, τις διαδικασίες λειτουργίας, και την διαδικασία υιοθέτησης του συστήματος.

Να σταθώ σε ένα πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο στο μέρος αυτό που αφιερώνεται στην σχέση της στρατηγικής με το νέο σύστημα. Ο Robertson χρησιμοποιεί την παρομοίωση ότι η στρατηγική στην holacracy είναι σαν το ποδήλατο. Στα συμβατικά συστήματα οργάνωσης όπου κυριαρχεί ο στρατηγικός σχεδιασμός, όλα αποφασίζονται με λεπτομέρειες και μπαίνουν σε ένα σχέδιο με βάση το οποίο το ποδήλατο θα κινηθεί με το τιμόνι σε κάποια γωνία, με κάποια συγκεκριμένη ταχύτητα, με κάποιο χάρτη, με κάποια συγκεκριμένη πορεία κλπ. Στην πράξη όμως συχνά είναι αμφίβολο αν το ποδήλατο θα φτάσει στον προορισμό του ή αν καταφέρει να σταθεί όρθιο. Αντίθετα η στρατηγική στην holacracy είναι μια συνεχής διαδικασία προσαρμογής. Ο ποδηλάτης προσαρμόζει το πώς κρατάει το τιμόνι, πώς κάνει πετάλι, πως επιταχύνει ή επιβραδύνει με βάση τόσο τον τελικό προορισμό όσο και το τι βρίσκεται ανά πάσα στιγμή μπροστά του. Με άλλα λόγια, αντί να καθορίζει κανείς την ακριβή διαδρομή από την αρχή, βρίσκει τον καλύτερο τρόπο συνεχώς στην πορεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτοσχεδιάζει αλλά ότι έχει σαφή αίσθηση του που πάει έχοντας μεγαλύτερο έλεγχο όχι λιγότερο, έχοντας εμπιστοσύνη στην ικανότητα του να αφουγκράζεται τον περίγυρο και να αντιδρά συνεχώς. Το θέμα αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί επιτρέπει στην επιχείρηση να προσαρμόζει την δομή της στην στρατηγική της γρήγορα και αποτελεσματικά.

Το τελευταίο μέρος του βιβλίου ασχολείται με την υιοθέτηση του συστήματος. Ένα κεφάλαιο αφιερώνεται στην πλήρη υιοθέτηση του μέσα από 5 στάδια αρχίζοντας με την πλήρη υιοθέτηση του συντάγματος της holacracy. Το πιο ενδιαφέρον κεφάλαιο στο μέρος αυτό είναι αυτό της μερικής υιοθέτησης του συστήματος. Ο Robertson είναι απόλυτος. Πρεσβεύει ότι το σύστημα για να είναι πλήρως επιτυχημένο πρέπει να υιοθετηθεί πλήρως. Από την άλλη δεν έχει ψευδαισθήσεις ότι κάτι τέτοιο είναι εύκολο για όλους. Έτσι έχει αφιερώσει ένα κεφάλαιο για κάποια επιτυχημένη μερική υιοθέτηση του συστήματος προτείνοντας 4 τρόπους που πιστεύει ότι θα δημιουργήσουν πολλούς οπαδούς ιδιαίτερα σε επιχειρήσεις "αντιδραστικές". Ο ίδιος έχει βρει μπροστά του πολλές αντιδράσεις που τις αναλύει λεπτομερώς κατατάσσοντας τις σε 3 βασικές κατηγορίες: προβλήματα με την ηγεσία που χάνει τα προνόμια της, προβλήματα με τα μεσαία στρώματα της ιεραρχίας, προβλήματα με την ανεπαίσθητη σταδιακή επαναφορά στο status quo ante. Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου αφιερώνεται στις εμπειρίες του Robertson από την εφαρμογή του συστήματος σε διάφορες επιχειρήσεις, από μικροσκοπικά start-up σε σχετικά μεγάλες επιχειρήσεις. 

Το πρόβλημα με όλα αυτά τα συστήματα είναι αν θα κάνουν την επιχείρηση πιο εξωστρεφή και πελατοκεντρική ή πιο εσωστρεφή και παθιασμένη με την αποδοτικότητα της. Με άλλα λόγια, αν η κερδοφορία της θα προέλθει κυρίως από ανάπτυξη (νέες αγορές, νέα προϊόντα) ή από μείωση του κόστους. Η διαμάχη αυτή είναι πλέον κεντρική στο σύγχρονο μάνατζμεντ με το ανταγωνιστικό περιβάλλον να επιβάλλει εξωστρέφεια και συνεχή επαφή με τον πελάτη. Το σύνταγμα της holacracy δεν λέει τίποτα σχετικό επί του θέματος. Ο Robertson δεν παίρνει θέση στο θέμα αυτό, ίσως δεν θέλει να στενοχωρήσει κανένα, ίσως θεωρεί ότι αυτό είναι μια απόφαση που ανήκει στην επιχείρηση. Παραδέχεται ότι το σύστημα μπορεί να έχει θετικά αλλά και αρνητικά αποτελέσματα και απλώς ελπίζει ότι θα χρησιμοποιηθεί για καλούς σκοπούς. Την άνοιξη του 2015 και λίγο πριν το λανσάρισμα του βιβλίου, η γνωστή Zappos, πάντα εξωστρεφής και πρωτοποριακή στο μάνατζμεντ, ανακοίνωσε ότι έχει αρχίσει να εφαρμόζει την holacracy, κάτι που έχει δημιουργήσει πολλές συζητήσεις και παρανοήσεις ως προς το τι ακριβώς είναι το σύστημα αυτό.

Για πολλούς που είναι κολλημένοι σε άλλα ήθη και έθιμα μάνατζμεντ και δεν είναι επιρρεπείς σε ριζικές αλλαγές νοοτροπίας η holacracy μπορεί να φαντάζει πολύπλοκη και εξωτική και από την άποψη αυτή μπορεί να γίνει ένα ακόμα βάρος για την επιχείρηση που προσπαθεί να απλοποιήσει την οργάνωση της. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία όμως ότι το σύστημα αυτό έχει πολλά θετικά στοιχεία, όπως η επίπεδη ιεραρχία, η συναίνεση, και η δημοκρατική και αποκεντρωμένη λήψη αποφάσεων. Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του είναι ότι μπορεί να υιοθετηθεί μερικά. Πολύ συχνά όλες αυτές οι θεωρίες βελτιώνονται στην πράξη όταν περάσουν από τον μύλο του υπάρχοντος μάνατζμεντ μιας επιχείρησης.

[book reviews 06.2015]

 

.

Nothing endures but change     Heraclitus

© alexander consulting     management at its best