04.2013

bluewave : book reviews

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

εταιρίες: το αναγκαίο κακό στο επιχειρείν
κριτική βιβλίου του Ζήνου Βογιατζή

Γιατί έχουμε επιχειρήσεις με την έννοια των εταιρικών δομών και οργανισμών; Τις χρειαζόμαστε; Τι ακριβώς προσφέρουν; Η οικονομική επιστήμη κατά κανόνα θεωρεί την επιχείρηση (firm) σαν ένα "μαύρο κουτί" όπου πρώτες ύλες και εργασία μπαίνουν από τη μια πλευρά και προϊόντα βγαίνουν από την άλλη. Το μάνατζμεντ ως γνωστικό αντικείμενο από τη άλλη, παρατηρεί την επιχείρηση με διάφορα κοινωνικά κριτήρια ως ένα σύνολο ανθρώπων και σχέσεων. Κάπου στο ενδιάμεσο βρίσκεται μια σχετικά νεαρή επιστήμη, τα οικονομικά των οργανισμών (organizational or institutional economics). Είναι η αφετηρία και το θεμέλιο του βιβλίου αυτού.

The Org
The Underlying Logic of the Office
By Ray Fishman and Tim Sullivan, Twelve, 2013


Πατέρας των οικονομικών των οργανισμών θεωρείται ο υπερεκατονταετής βρετανός οικονομολόγος Ronald Coase, που στο άρθρο του ορόσημο "The Nature of The Firm" το 1937 πρωτοχρησιμοποίησε την έννοια του κόστους συναλλαγών στην παραγωγή (transaction costs). Βασική θέση του Coase ήταν ότι οι εταιρίες εμφανίστηκαν ως δομές ακριβώς για να χαμηλώσουν το κόστος παραγωγής και να κάνουν τις σχετικές λειτουργίες παραγωγής αποδοτικές. Η παραγωγή έξω από τις δομές αυτές δεν θα είχε οικονομικό νόημα. Η παρατήρηση αυτή, όχι και τόσο προφανής την δεκαετία του 30, έγινε το θεμέλιο της νέας οικονομικής επιστήμης και απέφερε στον Coase το Νόμπελ οικονομικών το 1991.

Από την στιγμή όμως που θα οργανωθεί μια εταιρία για να παράγει κάτι εξελίσσεται συνεχώς και παίρνει πολλές μορφές. Η ανάπτυξη και εξάπλωση συνήθως θα κάνει τα πράγματα πιο πολύπλοκα. Κάποια εξαγορά ή συγχώνευση θα αραιώσει κάποιες δεξιότητες. Κάποια εισαγωγή στο χρηματιστήριο θα απαιτήσει περισσότερους ελέγχους και γραφειοκρατία. Μ' αυτά και μ' αυτά κάπως έτσι καταλήγουμε στα συχνά δυσλειτουργικά εξοργιστικά μορφώματα-εταιρίες με μάνατζερ που δεν ξέρουν τι τους γίνεται, με γραφικές γραφειοκρατείες (και αποτελέσματα) σοβιετικού τύπου, όπου αποφάσεις παίρνονται χωρίς καμία ορθολογική βάση, με την υπόκρουση της ακατάσχετης μπουρδολογίας του τμήματος ανθρώπινων πόρων τύπου το ανθρώπινο δυναμικό μας είναι το πολυτιμότερο περιουσιακό μας στοιχείο... Ακριβώς σε αυτήν την εξέλιξη και μετάλλαξη των επιχειρήσεων συγκεντρώνονται οι δύο συγγραφείς. Ο Fishman είναι καθηγητής της επιχειρηματικής σχολής του Columbia ενώ ο Sullivan είναι διευθυντής του εκδοτικού οίκου Harvard Business Review Press και σκοπός τους, όπως οι ίδιοι τον περιγράφουν, είναι να μας βοηθήσουν στην κάθοδο μας προς ένα καλά πληροφορημένο κυνισμό. Με άλλα λόγια, όλα αυτά τα αρνητικά εταιρικά σχήματα και καταστάσεις είναι αναπόφευκτα και είναι ως ένα σημείο ένα αναγκαίο κακό. Είναι όμως δυνατό οι μάνατζερ να τα αντιμετωπίζουν, να τα βελτιώνουν και να μην τα αφήνουν να επιδεινώνονται. Τόσο η Hewlett Packard όσο και η Apple ξεκίνησαν από δύο συνεταίρους σε ένα γκαράζ στην Καλιφόρνια και έγιναν κορυφαίες στον ίδιο πάνω-κάτω κλάδο με πολλά σκαμπανεβάσματα. Η πρώτη έγινε γνωστή για την νοοτροπία των ιδρυτών της να αφήνουν ήσυχο τον εργαζόμενο και να τον εμπιστεύονται για να μπορεί να καινοτομεί. Σήμερα έχει γίνει ένα αχανές δυσλειτουργικό μόρφωμα με 330.000 προσωπικό με τεράστια προβλήματα που δεν έχει καμία σχέση με το όραμα των ιδρυτών της. Η δεύτερη κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα κλίμα συνεχούς καινοτομίας με ευχαριστημένο προσωπικό και να έχει την μεγαλύτερη χρηματιστηριακή αξία στον κόσμο με 1/10 του προσωπικού της ΗΡ.

Μερικά από τα θέματα που εξετάζει το βιβλίο είναι το πώς στήνει κανείς έναν οργανισμό, η αναγκαιότητα για συντονισμό που μπορεί όμως να γίνει άκαμπτη ιεραρχία και να πνίξει την καινοτομία, το πως μια γραφειοκρατία μπορεί να γίνει καινοτομική, γιατί χρειαζόμαστε μάνατζερ και μάνατζμεντ (με βάση την δουλειά του Chandler), τις σκοτεινές πλευρές του μάνατζμεντ (ανίκανοι μάνατζερ, διαμάχη με εργαζόμενους), τον ρόλο του CEO (τι είναι αυτά που μόνο ένας CEO μπορει να κάνει, γιατί πληρώνονται τόσο πολύ και γιατί προβαίνουν σε στρατηγικές κινήσεις όπως συγχωνεύσεις και εξαγορές), και τα οικονομικά της εταιρικής κουλτούρας (που γίνονται όλο και πιο σημαντικά). Για όλα αυτά τα θέματα χρησιμοποιούν διάφορα παραδείγματα από γνωστές ιδιωτικές επιχειρήσεις (McDonald's, Procter & Gamble, Google, BP κλπ), δημόσιες υπηρεσίες (την αστυνομία της Βαλτιμόρης, τον αμερικανικό στρατό), και τρομοκρατικές οργανώσεις (αλ Κάιντα).

Βασικός σκοπός των συγγραφέων είναι να μας δείξουν πως μπορεί κανείς να κάνει έναν οργανισμό πιο αποδοτικό παρά τα κουσούρια του. Βασικό τους συμπέρασμα είναι ότι κάτι τέτοιο είναι δύσκολο αλλά και κατορθωτό. Πρέπει να αποδεχτεί κανείς ορισμένες πραγματικότητες αλλά δεν πρέπει να παύει να προσπαθεί να τις αλλάξει έστω και οριακά. Άλλωστε στο μάνατζμεντ τα πράγματα δεν είναι ποτέ άσπρα-μαύρα αλλά αποχρώσεις γκρι. Ένα εξαιρετικά καλό και ενδιαφέρον βιβλίο μάνατζμεντ, τόσο από άποψη περιεχομένου όσο και προσιτού στυλ, σε ένα όχι συνηθισμένο θέμα, που είναι πολύ χρήσιμο για όλους τους μάνατζερ, ανεξαρτήτως βαθμίδας στην ιεραρχία μιας επιχείρησης.

[book reviews 04.2013]

 

.

Nothing endures but change     Heraclitus

© alexander consulting     management at its best