01.2012

bluewave : book reviews

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

θεωρίες και θεωρητικοί μάνατζμεντ
κριτική βιβλίου του Ζήνου Βογιατζή

Τα τελευταία 30 χρόνια έχουν κάνει την εμφάνιση του πολλές θεωρίες (και "θεωρίες") και μόδες μάνατζμεντ που πάνε και έρχονται. Συνήθως προέρχονται από κάποιες πανεπιστημιακές γωνιές και συνοδεύονται από βιβλία, άρθρα, σεμινάρια, παροχές συμβουλών και πάει λέγοντας. Όλα αυτά γίνονται κάτω από τον τίτλο "θεωρία μάνατζμεντ" (management theοry), κάτι που προσωπικά αμφιβάλλω ότι υπάρχει (θα το ξαναπιάσω αυτό το νήμα παρακάτω). Αν και πολύ συχνά οι θεωρίες αυτές περιέχουν κάτι σωστό που μπορεί να βελτιώσει μια επιχείρηση σε οποιονδήποτε τομέα και δραστηριότητα, πολλές φορές ξεφεύγουν και γίνονται μόδες που πρέπει να τις "φοράνε" όλοι, εφαρμόζονται χωρίς λόγο και αιτία και πολλές φορές βλάπτουν μια επιχείρηση και μπορεί να έχουν ευρύτερες αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις.


The Witch Doctors
Making Sense of the Management Gurus
By John Micklethwait & Adrian Wooldridge, Times Business 1996

Masters of Management
How the Business Gurus and Their Ideas Have Changed the World - for Better and for Worse
By Adrian Wooldridge, Harper Business 2011

 


Οι θεωρίες μάνατζμεντ πάντα υπήρχαν σε κάποιο βαθμό αλλά η έκρηξη τους άρχισε τη δεκαετία του '80 στις ΗΠΑ με την εμφάνιση πολύ ανταγωνιστικών ιαπωνικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και κάτω από την πίεση των αγορών για βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. Δημιουργήθηκε λοιπόν μια καινούργια βιομηχανία που διατηρεί στην πρίζα χιλιάδες μάνατζερ, παρέχει πλουσιοπάροχα λεφτά για σχετική έρευνα και βέβαια διατηρεί πολύ ζωντανή μια μεγάλη αγορά σχετικών προϊόντων και υπηρεσιών σε ένα αέναο κύκλο αμοιβαίας ανατροφοδότησης.

Το 1996 οι John Micklethwait και Adrian Wooldridge, αμφότεροι τότε δημοσιογράφοι και στελέχη του Economist, έγραψαν ένα βιβλίο στο οποίο κατέγραψαν τα μέχρι τότε μεγάλα ονόματα της θεωρίας μάνατζμεντ, τους αποκαλούμενους και γκουρού του μάνατζμεντ. Με προφανώς καλή γνώση της επιχειρηματικής ιστορίας κάνουν μια εξαιρετικά καλή ανασκόπηση όλων των θεωριών και θεωρητικών του μάνατζμεντ, αρχής γενομένης από τον Peter Drucker, τον γκουρού των γκουρού όπως τον αποκαλούν, που θεωρείται ο ιδρυτής της θρησκείας της θεωρίας μάνατζμεντ. Σε ξεχωριστά κεφάλαια εξετάζουν όλες τις πτυχές του επιχειρείν με τις θεωρίες και τους θεωρητικούς τους: την οργάνωση της επιχείρησης, την καινοτομία, την γνώση, την στρατηγική, τις κάπως φρέσκες τότε παγκοσμιοποίηση και εταιρική κοινωνική ευθύνη, τον ιαπωνικό τρόπο μάνατζμεντ και ακόμα το μάνατζμεντ του δημόσιου τομέα. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν είναι μια απλή αναδρομή και παρουσίαση θεωριών και θεωρητικών. Είναι και μια δριμύτατη κριτική τους από τους δύο συγγραφείς που δεν χαρίζει κάστανα σε κανένα (εγώ τουλάχιστον δεν έχω ξαναδεί κριτική του Drucker και της δουλειάς του). Και η κριτική αυτή είναι σπάνια άστοχη. Αλλά εδώ πρέπει να γίνει κάποια διάκριση. Οι συγγραφείς δεν διατείνονται ότι όλα αυτά είναι άχρηστα. Σε κάθε θεωρία υπάρχει πάντα κάτι θετικό που όμως σε ένα υπερκινητικό περιβάλλον εμπορευματοποίησης τους η αξία του χάνεται.

Τω καιρώ εκείνω, για παράδειγμα, η μεγάλη μόδα ήταν το λεγόμενο reengineering, ο εκ βάθρων ανασχεδιασμός και αναδιοργάνωση μιας επιχείρησης και όλων των διαδικασιών λειτουργίας της με βάση την τεχνολογία πληροφορικής. Η ιστορία αυτή παρά τις αγνές της προθέσεις να κάνει τις επιχειρήσεις πιο αποδοτικές, κατάντησε να καταλήξει σε απολύσεις χιλιάδων εργαζομένων που αντικαταστάθηκαν (ή μάλλον έτσι νόμιζαν αυτοί που έκαναν τις αντικαταστάσεις) από διαφόρων ειδών μηχανήματα και κομπιούτερ. Σύμφωνα με τους συγγραφείς το πρόβλημα με τη μόδα αυτή ήταν ότι η θεραπεία που πρότεινε ήταν χειρότερη από την αρρώστια. Αντί να αδυνατίσει παχουλές επιχειρήσεις και να τις κάνει πιο υγιείς τις έκανε ανορεξικές. Με ακόμα χειρότερες ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις.

Η καινούργια έκδοση του βιβλίου είναι σχεδόν η ίδια από άποψη δομής. Το περισσότερο από το περιεχόμενο του πρώτου βιβλίου έχει διατηρηθεί και έχουν προστεθεί περισσότερα για την παγκοσμιοποίηση, το διαδίκτυο, την χρηματοοικονομική κρίση του 2008, και την εταιρική κοινωνική ευθύνη. Και στο βιβλίο αυτό γίνεται κριτική αλλά πολύ πιο ήπια. Ακόμα και ο τίτλος του βιβλίου έχει κάνει επί τόπου μεταβολή. Προσωπικά, συνιστώ το πρώτο βιβλίο τόσο λόγω του τόνου του όσο και γιατί πολλά πράγματα ιδωμένα από κάποια χρονική απόσταση είναι πιο ξεκάθαρα.

Στο δεύτερο βιβλίο ο Wooldridge γράφει ότι αν ρωτήσει κανείς ποιοι είναι οι κορυφαίοι οικονομολόγοι στον κόσμο θα πάρει μια απάντηση με ονόματα κατά κανόνα με διδακτορικούς τίτλους στα οικονομικά που είναι καθηγητές, στελέχη επιχειρήσεων ή κυβερνήσεων. Αν κάνει την ίδια ερώτηση για τους κορυφαίους θεωρητικούς του μάνατζμεντ θα πάρει μια απάντηση με ονόματα δημοσιογράφων, καθηγητών, μάνατζερ, συγγραφέων, και διαφόρων άλλων. Γιατί, αναρωτιέται, η διαφορά αυτή; Κατά τη γνώμη του το γνωστικό αντικείμενο του μάνατζμεντ είναι ανώριμο, χαλαρό, απείθαρχο.

Κατά τη γνώμη μου, ο λόγος είναι ότι δεν υπάρχει και δεν πρόκειται να υπάρξει. Η τεράστια ποικιλία δραστηριοτήτων, η τεράστια ποικιλία ανθρώπων, η τεράστια ποικιλία νοοτρoπιών γύρω από το μάνατζμεντ κάνει σχεδόν αδύνατο να βγάλει κανείς γενικότερα συμπεράσματα και θεωρίες όπως στα οικονομικά ή σε άλλες επιστήμες. Μπορεί κανείς να δίνει προσοχή στις διάφορες θεωρίες μάνατζμεντ, και κυρίως στην επιχειρηματική δραστηριότητα από την οποία έχουν προέλθει, αλλά πρέπει να χωρίζει προσεκτικά την ήρα της μπουρδολογίας από το στάρι που είναι χρήσιμο για την δική του δραστηριότητα. Από αυτήν την άποψη τα βιβλία αυτά είναι πολύ χρήσιμα ως οδηγοί.

[book reviews 01.2012]

 

.

Nothing endures but change     Heraclitus

© alexander consulting     management at its best