07.2010

bluewave : commentary

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

το τέλος του μάνατζμεντ: είναι μάνατζμεντ και εταιρίες έννοιες ξεπερασμένες;
του Ζήνου Βογιατζή

Ο Alan Murray είναι αρχισυντάκτης της διαδικτυακής έκδοσης της Wall Street Journal και ένας από τους βασικούς σχολιογράφους της κυρίως σε οικονομικά θέματα. Τον Αύγουστο 2010 έγραψε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο "The End of Management" στο οποίο θέτει το ερώτημα κατά πόσον το μάνατζμεντ, όπως αναπτύχθηκε τον 20ο αιώνα, και η εταιρία (corporation), όπως αναπτύχθηκε τον 20ο αιώνα, είναι πλέον ξεπερασμένες μορφές οικονομικής συμπεριφοράς και οργάνωσης.

Ο γνωστός γκουρού του μάνατζμεντ Peter Drucker είχε πει κάποτε ότι το μάνατζμεντ ήταν η πιο σημαντική καινοτομία του 20ου αιώνα. Ήταν απόρροια της βιομηχανικής επανάστασης και έδωσε την δυνατότητα οργάνωσης και αποδοτικής δράσης σε επιχειρήσεις με μεγάλο αριθμό προσωπικού, πολύπλοκη παραγωγή, και παρουσία σε πολλές αγορές. Το αποτέλεσμα ήταν ποιοτικά και φτηνά προϊόντα, άνοδος του βιοτικού επιπέδου (συχνά με αγώνες των εργαζομένων) και μεγάλες μεσαίες τάξεις στις αναπτυγμένες οικονομίες. Αλλά η αποδοτική οργάνωση της επιχείρησης κουβαλάει μέσα της και τους σπόρους της καταστροφής της. Εξ ορισμού η επιχείρηση είναι οργανωμένη για να πηγαίνει κόντρα στην αγορά, με την έννοια ότι δεν μπορεί κανείς την τελευταία στιγμή να βρει πχ το καταλληλότερο προσωπικό ή τις χαμηλότερου κόστους πρώτες ύλες ή την καταλληλότερη παραγωγική διαδικασία για να παράγει κάτι. Για να είναι αποδοτική πρέπει να έχει κάποια στοιχειώδη οργάνωση και αυτό προϋποθέτει γραφειοκρατία. Οι επιχειρηματικοί μάνατζερ είναι γραφειοκράτες και πρώτο μέλημα κάθε γραφειοκρατίας είναι η διαιώνιση της, που στο τέλος οδηγεί σε απομόνωση από την αγορά, εφησυχασμό και αδράνεια. Το πρόβλημα αυτό δεν είναι άγνωστο σε πολλές επιχειρήσεις σήμερα, απλώς έχει γίνει εντονώτερο.

Σε διάφορες συζητήσεις του με ηγετικά στελέχη αμερικανικών επιχειρήσεων ο Murray διαπίστωσε ότι το πιο σημαντικό βιβλίο που έχουν διαβάσει είναι το "Innovator's Dilemma", του Clayton M. Christensen. Η θέση του Christensen, συνοπτικά, είναι ότι όσο πιο καλή είναι μια επιχείρηση τόσο πιο ευάλωτη γίνεται. Όσο δηλ. πιο καλή είναι στην παραγωγή κάποιου καλού προϊόντος, στην εξυπηρέτηση του πελάτη, στην αποδοτική λειτουργία κλπ τόσο πιο εύκολο γίνεται να αμελήσει τον περίγυρο της και τις εξελίξεις. Για παράδειγμα, πριν από 30 χρόνια η ΙΒΜ, συνώνυμη με τους κεντρικούς κομπιούτερ και κυρίαρχη και κορυφαία στον τομέα αυτό, δεν πήρε καν χαμπάρι την επανάσταση των PC. Πιο πρόσφατα, μέχρι τις αρχές τις τρέχουσας δεκαετίας η Nokia κυριαρχούσε στα κινητά τηλέφωνα. Δεν πήρε καν χαμπάρι την εξέλιξη στα έξυπνα τηλέφωνα. Σήμερα υστερεί στα τηλέφωνα αυτά και παλεύει για να μείνει στην πρώτη κατηγορία του κλάδου. Ο γνωστός στις σελίδες αυτές θεωρητικός και συγγραφέας Gary Hamel είχε κάποτε παρατηρήσει ότι επιχειρήσεις αποτυγχάνουν όχι γιατί δεν επενδύουν σε αυτό που κάνουν αλλά γιατί δεν επενδύουν σε αυτό που θα μπορούσαν να κάνουν. Με άλλα λόγια, πολλά ηγετικά στελέχη σήμερα αναγνωρίζουν ότι οι επιχειρήσεις τους κινδυνεύουν. Η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογία έχουν κάνει πλέον τις εξελίξεις ραγδαίες, εξελίξεις που απαιτούν επαγρύπνηση και δράση. Πολλοί από αυτούς έχουν πάει κόντρα στις γραφειοκρατίες και έχουν προσπαθήσει να τις βγάλουν από το λήθαργο τους, όχι όμως πάντα επιτυχημένα. Το άλλο πρόβλημα σήμερα είναι ότι η αποδοτική οργάνωση, το βασικό γνώρισμα και λόγος ύπαρξης της εταιρίας, έχει αντικατασταθεί από το διαδίκτυο και άλλες μορφές επικοινωνιών που επιτρέπουν την ίδια πολύπλοκη δράση χωρίς σημαντικές δομές.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι βρισκόμαστε σε κάποια καμπή στο μάνατζμεντ. Αλλά τι βρίσκεται πίσω από την γωνία; Η εταιρική γραφειοκρατία είναι ξεπερασμένη και επικίνδυνη για την υγεία της επιχείρησης, αλλά τι πρόκειται να την αντικαταστήσει; Κανείς δεν ξέρει. Ο Murray, αλλά και άλλοι αναλυτές, παρατηρεί ότι ίσως οι χαλαρές δομές πολλών επιχειρήσεων πληροφορικής είναι το μέλλον. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι εξαιρετικά επιτυχημένες και αποδοτικές χωρίς ιεραρχίες και εργαζόμενους στον ίδιο (γεωγραφικά) χώρο. Είναι χαλαρά γκρουπ επαγγελματιών που συγκροτούνται και σχεδόν αυτοδιεθύνονται για να παράγουν κάποιο συγκεκριμένο έργο. Καλά και άγια όλα αυτά, αλλά το προϊόν στην περίπτωση αυτή είναι κάτι αιθέριο και δημιουργικό. Όταν κανείς χρειάζεται να παράγει ένα ρολό ατσάλι, ένα αυτοκίνητο, ένα αεροπλάνο χρειάζεται κάποια άλλα πράγματα.

Ίσως λοιπόν κάποιες λιγότερο εύκαμπτες, πιο συγκεκριμένες δομές είναι απαραίτητες. Αλλά δεν είναι εκεί το θέμα. Ίσως το κουμπί να βρίσκεται στο πως λαμβάνονται οι αποφάσεις στις δομές αυτές. Ο Murray δεν κάνει κανένα λόγο γιατί οι αποφάσεις αυτές στις μεγάλες εταιρίες σήμερα πρέπει να έρχονται εκ των άνω, από κάποιον που όλα τα σφάζει, όλα τα μαχαιρώνει, όλα τα ξέρει, όλα τα αποφασίζει και να περνάει μπαλάκι στην γραφειοκρατία που πρέπει να τις εκτελέσει. Πολλές επιχειρήσεις σήμερα, και μάλιστα βιομηχανικές, είναι επιτυχημένες γιατί κάνουν ακριβώς το αντίθετο, σπρώχνουν όλες τις λήψεις αποφάσεων προς τα κάτω, στους εργαζόμενους που είναι κοντύτερα στο προϊόν και στον πελάτη και στις εξελίξεις της αγοράς. Είναι επιτυχημένες γιατί δείχνουν εμπιστοσύνη στον εργαζόμενο (βλ. και Deming) και στην κρίση του και γιατί καταλαβαίνουν ότι με τα κατάλληλα κίνητρα και αμοιβές ο εργαζόμενος θα κάνει αυτό που πρέπει και με το παραπάνω. Υπάρχουν επιχειρήσεις εξαιρετικά επιτυχημένες σε πολύ ώριμους βιομηχανικούς κλάδους όπως η Lincoln Electric και η Nucor όχι απλώς με εργαζόμενους αλλά με εργαζόμενους-επιχειρηματίες. Ίσως εκεί είναι το μέλλον της εταιρίας. Ίσως ο Murray αν ψαχνόταν λίγο περισσότερο να κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η δημοκρατία είναι η λύση και το μέλλον στο επιχειρηματικό μάνατζμεντ, η εναλλακτική λύση στις κάθε γραφειοκρατίες.

[commentary 10.2010]

 

.

Nothing endures but change     Heraclitus

© alexander consulting     management at its best