04.2010

bluewave : book reviews

latest updates

strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews
archipelago
home

alexander
consulting

 

 

σπινθήρες για κίνητρα
κριτική βιβλίου του Ζήνου Βογιατζή

Με τον κόμπο που έφτασε στο οικονομικό νεοελληνικό χτένι πρόσφατα πολλά θέματα ήρθαν στην επικαιρότητα σχετικά με μισθούς (κανονικούς, 13ους, 14ους), επιδόματα, περικοπές, απολύσεις, μονιμότητες, κεκτημένα και πάει λέγοντας. Ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε ασχολείται με όλα αυτά τα θέματα και με την γνωστή μας αμερικανική εταιρία Lincoln Electric, γνωστή για την πολιτική της να προσφέρει μονιμότητα στο προσωπικό της και να μην κάνει απολύσεις ασχέτως οικονομικών συνθηκών, αλλά και για το ότι είναι σταθερά επικερδής και επιτυχημένη σε έναν πολύ ώριμο κλάδο. Να το επαναλάβω: η Lincoln Electric, ιδιωτική επιχείρηση, έχει ως πολιτική της να μην απολύει εργαζόμενους, όταν οι απολύσεις είναι κατά κανόνα η πρώτη κίνηση των απελπισμένων και χωρίς φαντασία επιχειρήσεων και μάνατζερ στην αμερικανική οικονομία.


Sparks
How Old Fashiοned Values Drive a Twenty-First Century Corporation
By Frank Koller, Public Affairs, 2010



Ο Frank Koller είναι Καναδός δημοσιογράφος, οικονομικός ανταποκριτής της καναδικής κρατικής τηλεόρασης CBC με πολυετή θητεία στις ΗΠΑ. Σκοπός του είναι να δει γιατί η εταιρία αυτή πάει τόσο κόντρα στο ρεύμα των απολύσεων στην οικονομική κρίση και μάλιστα σε μια οικονομία που οι απολύσεις είναι θέμα ρουτίνας έτσι κι αλλιώς. Η Lincoln Electric παράγει διάφορα προϊόντα ηλεκτροσυγκόλλησης, εξοπλισμό και αναλώσιμα. Ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και από την αρχή ο ιδρυτής της είχε κάποια διαφορετική άποψη για το μάνατζμεντ, που ήταν τότε ακόμα στο μεσαίωνα του – άθλιες εργατικές συνθήκες, μισθοί πείνας, βία και απεργίες, απολύσεις. Ήταν της γνώμης ότι τα συμφέροντα επιχείρησης και εργαζομένων πρέπει να συμπίπτουν, ότι αν οι εργαζόμενοι ήθελαν να δουν την επιχείρηση τόσο επιτυχημένη όσο και ο ίδιος, τίποτα δεν ήταν ακατόρθωτο. Το καλό εργασιακό κλίμα, η αμοιβαία εμπιστοσύνη επιχείρησης-εργαζομένων, και κυρίως τα κίνητρα και οι καλές αποδοχές οδηγούν σε σταθερότητα και καλή απόδοση προς όφελος όλων – επιχείρησης, μετόχων, εργαζομένων. Ας σημειωθεί ότι τόσο ο ιδρυτής όσο και ο μικρότερος αδελφός του, που διηύθυνε την επιχείρηση κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, δεν ήταν καθόλου προοδευτικοί στις πολιτικές τους απόψεις, κάθε άλλο.

Η επιχείρηση οργανώθηκε με διαφάνεια, με κίνητρα, με συναίνεση, και το αποτέλεσμα ήταν συνεχώς αυξανόμενα κέρδη, αυξανόμενα μερίσματα, αυξανόμενοι μισθοί - και καμία απόλυση. Αυτά παρά όλες τις κρίσεις του 20ου αιώνα. Η εταιρία έχει το 2010 ετήσιο τζίρο πάνω από 1.7 δις δολ. και κάπου 3.300 εργαζόμενους στις ΗΠΑ, και μάλιστα στη λεγόμενη ζώνη της σκουριάς (rust belt), την καρδιά της πάλαι ποτέ κραταιάς βιομηχανικής παραγωγής της αμερικανικής οικονομίας, που βρίσκεται σε μεγάλη παρακμή, λόγω παγκόσμιου ανταγωνισμού, και από όπου πολλοί έχουν μεταφέρει την παραγωγή τους στην Ασία εδώ και χρόνια. Παρά το ότι οι εργαζόμενοι της Lincoln Electric είναι από τους πιο καλά αμειβόμενους βιομηχανικούς εργάτες στον κόσμο, η εταιρία κυριαρχεί στον κλάδο της με χαμηλές τιμές έχοντας εκτοπίσει πολύ μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Και ας μην ξεχνάμε ότι η στρατηγική της είναι χαμηλού κόστους! Γιατί το παιχνίδι που παίζεται στη Lincoln Electric λέγεται παραγωγικότητα, όχι χαμηλοί μισθοί και περικοπές εξόδων, λέγεται σοβαρά κίνητρα, όχι σφαλιάρα του Καραγκιόζη (κατά το σοφό αφορισμό του Νίκου Δήμου για το νεοελληνικό μάνατζμεντ), λέγεται υπευθυνότητα και συνολική προκοπή, όχι κηφηναριό, όχι λούφα και παραλλαγή, όχι αρπαχτή για την πάρτη μας.

Αν και το βιβλίο ασχολείται με την ιστορία της Lincoln Electric, βασική αποστολή του Koller, οπαδού της κοινωνικής ευθύνης στο επιχειρείν και στο μάνατζμεντ, είναι να δείξει μέσω της επιχείρησης αυτής ότι οι απολύσεις όχι μόνο βλάπτουν τον κοινωνικό περίγυρο, αλλά στο τέλος και την ίδια την επιχείρηση, ακόμα και αν είναι δικαιολογημένες λόγω κρίσεων. Η επιχείρηση που απολύει αιμορραγεί ανθρώπινο ταλέντο (που συνήθως πάει σε κάποιον ανταγωνιστή που καιροφυλακτεί) και δημιουργεί πεσμένο ηθικό και καχυποψία στους εναπομείναντες εργαζόμενους. Ο Koller παραθέτει στοιχεία ότι για κάθε απολυόμενο 5 άλλοι εργαζόμενοι παραιτούνται σε διάστημα ενός έτους. Το κόστος ανεύρεσης, πρόσληψης και εκπαίδευσης νέων εργαζομένων συχνά ξεπερνά την εξοικονόμηση μισθών των απολυθέντων.

Το ότι ο Koller είναι δημοσιογράφος, λιγάκι ασυνήθιστο για βιβλία του είδους αυτού είναι μεγάλο πλεονέκτημα για το βιβλίο αυτό. Έτσι όχι μόνο είναι γραμμένο σε απλά αγγλικά χωρίς το συχνά ενοχλητικό επιχειρηματικό ιδίωμα, αλλά ερευνά το θέμα από πολλές πλευρές, σε αντίθεση με τους συγγραφείς τέτοιων βιβλίων που πλασάρουν κάποια θεωρία. Ο Koller μίλησε με πρώην εργαζόμενους και άλλους επικριτές της Lincoln Electric που δεν βρίσκουν την εταιρία του γούστου τους για να δώσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της. Η Lincoln Electric δεν είναι εργατικός παράδεισος και ούτε κατάλληλη για τον καθένα. Κάθε νεοπροσληφθείς έχει 3 χρόνια περίοδο χάριτος για να δείξει ότι μπορεί να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις, αλλιώς απολύεται. Όσοι μένουν βρίσκονται κάτω από πίεση να αποδίδουν, να παράγουν συνεχώς και ποιοτικά, είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται παραπάνω όταν τα πράγματα πάνε καλά και να βγάζουν λιγότερα όταν δεν πάνε καλά. Αλλά δεν είναι όλα αυτά πάνω-κάτω κάτι που περνάει ο ιδιοκτήτης μιας επιχείρησης συνέχεια;

Ίσως το πιο ενδιαφέρον μέρος του βιβλίου είναι οι λόγοι που άλλες επιχειρήσεις δεν εφαρμόζουν την επιτυχημένη αυτή πρακτική. Ο Koller πήρε βόλτα επιχειρήσεις και επιχειρηματικές σχολές για να βρει απαντήσεις. Τα περισσότερα των ερωτηθέντων ηγετικών στελεχών (διανοητικά δυσκοίλιων και αδρά αμειβόμενων ανεξαρτήτως κερδών) αγνοούσαν την περίπτωση της  Lincoln Electric αν και διδάσκεται κατά κόρο σε όλες τις επιχειρηματικές σχολές των ΗΠΑ εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Όσοι την ήξεραν βρήκαν την δικαιολογία ότι η επιτυχία της οφείλεται στις ιδιαιτερότητες της και δεν μπορεί να εφαρμοστεί αλλού. (Η δικαιολογία των ιδιαιτεροτήτων δεν είναι προφανώς νεοελληνικό μονοπώλιο...) Η μόνη άλλη μεγάλη αμερικανική εταιρία με τέτοια εργασιακή πολιτική είναι η Southwest Airlines, μια άλλη κλασική περίπτωση συστηματικά επικερδούς επιτυχημένης επιχείρησης σε ένα ώριμο κλάδο με τεράστιους ανταγωνιστές. Χμμμ... Ο Koller πάντως δίνει και άλλα παραδείγματα μικρότερων εταιριών με την πρακτική αυτή αλλά και των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν. Παραθέτει μάλιστα την δήλωση ενός ηγετικού στελέχους μιας αμερικανικής επιχείρησης ηλεκτρονικών που είχε δοκιμάσει την πρακτική των μη απολύσεων για μερικά χρόνια αλλά στο τέλος την εγκατέλειψε. Λέει, λοιπόν, το στέλεχος αυτό ότι για να κάνει κανείς τέτοια πράγματα "χρειάζεται μεγάλους μάνατζερ, είναι πάντα ευκολότερο να κάνεις ότι κάνουν όλοι".  

Στην κρίση που περνάει η ελληνική οικονομία οι αγκυλώσεις οποιουδήποτε τύπου – πολιτικές, επιχειρηματικές, πολιτισμικές, οικονομικές  – πρέπει να θεραπευτούν. Γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς. Για όσους πιστεύουν ότι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής επιχείρησης (και οικονομίας) απαιτεί κάτι άλλο "πιο απλό, πιο βαθύ, πιο μεγάλο" που λέει και το ερωτικό τραγούδι, ας διαβάσουν το βιβλίο αυτό. Ή μάλλον ας το αποστηθίσουν.

[book reviews 04.2010]

 

.

Nothing endures but change     Heraclitus

© alexander consulting     management at its best